Sự tham gia của Hợp tác xã (HTX) đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất dược liệu ở xã Vạn An (Nghệ An). Ngoài tập hợp hộ dân, còn tổ chức vùng nguyên liệu, cung ứng giống và vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, sơ chế, chế biến và kết nối tiêu thụ.

Tại Vạn An, thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xã đã tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi diện tích các cây trồng kém hiệu quả sang trồng các cây dược liệu như sả, tía tô, húng quế... Sau khi trồng thử nghiệm, nhận thấy cây trồng có thị trường tiêu thụ ổn định, hiệu quả kinh tế cao, xã đã vận động người dân mở rộng diện tích và ứng dụng khoa học - kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng cây trồng.

Cánh đồng dược liệu (cây sả Java) tại xã Vạn An. Ảnh: Lưu Khuyên
 

Trước đây, người dân xóm Đại Đồng (xã Vạn An) chủ yếu sản xuất các loại cây hoa màu truyền thống. Hiệu quả kinh tế từ những diện tích này không cao, trong khi sản xuất phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Trước thực tế đó, Hội Nông dân xã Vạn An đã phối hợp triển khai thí điểm mô hình trồng cây dược liệu phục vụ chiết xuất tinh dầu, nhằm chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nâng cao thu nhập cho người dân.

Theo quy hoạch, xã Vạn An bố trí gần 50ha để trồng cây dược liệu. Hợp tác xã dược liệu Vạn An được thành lập và bắt đầu hoạt động từ tháng 01 năm 2026, có 8 thành viên. Với định hướng phát triển sản xuất, liên kết vùng nguyên liệu cây dược liệu, thu mua nguyên liệu, sơ chế, chưng cất tinh dầu và từng bước hình thành chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm dược liệu trên địa bàn.

Sả Java - một trong những cây nguyên liệu chủ lực được HTX định hướng phát triển với quy mô lớn. Ảnh: Lưu Khuyên
 

Trong quá trình hoạt động, HTX xác định hướng phát triển trọng tâm là sản xuất gắn với chế biến, hạn chế việc chỉ tiêu thụ nguyên liệu thô, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm thông qua sơ chế, chưng cất tinh dầu và phát triển các sản phẩm từ cây dược liệu.

Qua khảo sát chất đất, điều kiện thổ nhưỡng và khả năng thích nghi của cây trồng, địa phương đã vận động các hộ dân chuyển đổi khoảng 3ha diện tích sản xuất kém hiệu quả sang trồng các loại cây dược liệu lấy tinh dầu như sả, húng quế, bạc hà… Thực tế sản xuất cho thấy, các loại cây dược liệu này khá phù hợp với đồng đất Đại Đồng. Cây có khả năng chịu hạn tốt, ít sâu bệnh, không đòi hỏi nhiều công chăm sóc. Đặc biệt, sau thời gian gieo trồng, lứa cây đầu tiên đã cho thu hoạch với năng suất khá cao, tạo nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến tinh dầu.

Ông Nguyễn Hữu Tình, thành viên HTX dược liệu Vạn An. Ảnh: Lưu Khuyên 
 

Ông Nguyễn Hữu Tình, thành viên Hợp tác xã cho biết: Từ khi có HTX, người dân tại xóm Đại Đồng đã bắt đầu chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Nếu người dân gặp khó khăn trong quá trình làm thì cho HTX thuê đất, từ đó tạo công ăn việc làm cho các xã viên. Ông Tình cho biết thêm, so với việc trồng lúa thì trồng cây dược liệu mang lại giá trị kinh tế gấp đôi, thậm chí gấp 3.

Với cây sả Java, đây là một trong những cây nguyên liệu chủ lực được HTX định hướng phát triển với quy mô lớn. HTX đã xây dựng quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc sả Java theo hướng sản xuất nguyên liệu phục vụ chưng cất tinh dầu.

Từ tháng 5/2026, HTX đã triển khai trồng 03ha sả Java. Ảnh: Lưu Khuyên
 

Từ tháng 5/2026, HTX đã triển khai trồng 3ha sả Java. Dự kiến lứa thu hoạch đầu tiên vào đầu tháng 9/2026. Theo kết quả sản xuất và định hướng liên kết của HTX, trong điều kiện thâm canh phù hợp, năng suất sả Java có thể đạt trên 100 tấn cây tươi/ha/năm. Thu hoạch 5-6 lứa/năm. Giá thu mua nguyên liệu 2.500 đồng/kg. Giá thu mua tinh dầu khoảng 450.000.000 đồng/kg. Thu nhập bình quân từ cây sả Java đạt khoảng 200 triệu đồng/ha/năm. Sản phẩm sau thu hoạch được HTX tổ chức thu mua để đưa vào chưng cất tinh dầu hoặc tiêu thụ nguyên liệu tươi tùy theo nhu cầu thị trường. Sau khi đánh giá kết quả mô hình, HTX sẽ tiếp tục mở rộng diện tích, từng bước hình thành vùng nguyên liệu sả Java tập trung phục vụ chưng cất và chế biến tinh dầu.

HTX đã tạo công ăn, việc làm cho nhiều xã viên. Ảnh: Lưu Khuyên 
 

Trong năm 2026, dù HTX mới được thành lập và đang trong giai đoạn xây dựng vùng nguyên liệu, doanh thu bước đầu ước đạt khoảng 1,5 tỷ đồng. Hoạt động của HTX tạo công ăn việc làm cho 4 lao động thường xuyên; Khoảng 15 lao động thời vụ tham gia các công việc làm đất, trồng, chăm sóc, thu hoạch, vận chuyển và sơ chế nguyên liệu, bà Nguyễn Thị Hương, Giám đốc HTX dược liệu Vạn An thông tin.

Qua hình thức liên kết sản xuất, HTX hỗ trợ cây giống, kỹ thuật, một phần vật tư và tổ chức thu mua nguyên liệu cho các hộ dân. Việc HTX bao tiêu nguyên liệu giúp người dân có thêm phương án sản xuất, từng bước chuyển đổi từ các cây trồng có giá trị kinh tế thấp sang các cây nguyên liệu có khả năng phục vụ chế biến tinh dầu. Đồng thời, hình thành chuỗi liên kết: Sản xuất giống, trồng và chăm sóc, thu hoạch, thu mua, sơ chế, chưng cất tinh dầu, tiêu thụ sản phẩm. Đây là hướng phát triển chính của HTX trong thời gian tới.

Bà Nguyễn Thị Hà, Chủ tịch Hội Nông dân xã Vạn An nhận xét: Việc triển khai mô hình sản xuất dược liệu là hướng đi có nhiều triển vọng. Các loại cây được lựa chọn phù hợp với điều kiện đất đai, dễ chăm sóc, ít sâu bệnh và thị trường tiêu thụ tương đối đa dạng.

Nguồn: LƯU KHUYÊN/kinhtenongthon.vn